Stellingen op maat, ontworpen in 3D

In Nederland geldt voor een stelling in de garage, berging of voorraadkast van een woning geen arbeidswetgeving: de Arbowet en het Arbobesluit richten zich tot werkgevers en werknemers op een arbeidsplaats, niet tot particulier gebruik thuis. Wat wél geldt, is de algemene productveiligheid. Verordening (EU) 2023/988 verplicht marktdeelnemers uitsluitend veilige producten op de markt aan te bieden (artikel 5) en verplicht de fabrikant het product te leveren met duidelijke instructies en veiligheidsinformatie (artikel 9, zevende lid); het Warenwetbesluit uitvoering verordening algemene productveiligheid bepaalt dat die informatie in Nederland in ieder geval in de Nederlandse taal is gesteld. Bij een consumentenkoop moet de stelling volgens de artikelen 17 en 18 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek aan de overeenkomst beantwoorden; artikel 18, tweede lid, onder d, rekent daarbij uitdrukkelijk mee wat wij publiekelijk over het product hebben gezegd, dus ook de opgegeven draagkracht per legbord., dus ook aan de opgegeven draagkracht per legbord.

Ons advies: bouw de stelling op volgens de handleiding, zet haar tegen omvallen vast aan de muur, houd de aangegeven maximale belasting per legbord aan en plaats zware spullen onderin.

In België valt een stelling in de garage, de kelder of de berging van een particuliere woning niet onder de welzijnswetgeving: de wet van 4 augustus 1996 is enkel van toepassing op werkgevers en werknemers (art. 2, § 1). Wat wél geldt, is de algemene productveiligheid. De Verordening (EU) 2023/988, van toepassing sinds 13 december 2024, laat alleen veilige producten op de markt toe (artikel 5) en eist dat het product vergezeld gaat van duidelijke instructies en veiligheidsinformatie (artikel 9). Het Wetboek van economisch recht herneemt die verplichting (art. IX.2) en eist dat de gebruiksaanwijzingen en de garantiebewijzen gesteld zijn in een voor de gemiddelde consument begrijpelijke taal, gelet op het taalgebied waar het product wordt verkocht (art. IX.9). De wettelijke garantie dekt elk conformiteitsgebrek dat bestaat bij de levering en dat zich binnen een termijn van twee jaar te rekenen vanaf die levering manifesteert (art. 1649quater, § 1).

Ons advies: volg de montagehandleiding, zet de stelling tegen omvallen vast aan de muur, respecteer de maximale belasting per legbord en plaats zware voorwerpen onderaan.

In Nederland is een stelling in een werkplaats, winkel of magazijn met werknemers een arbeidsmiddel: de Arbowet werkt de kaderrichtlijn 89/391/EEG uit, hoofdstuk 7 van het Arbobesluit Richtlijn 2009/104/EG over arbeidsmiddelen. De werkgever zorgt volgens artikel 3 Arbowet voor de veiligheid en gezondheid van zijn werknemers en neemt de risico’s van de stelling (omvallen, instorten, vallende lading) op in de risico-inventarisatie en -evaluatie van artikel 5. Het Arbobesluit eist in artikel 7.4 dat een arbeidsmiddel zodanig wordt geplaatst, bevestigd of ingericht en gebruikt dat verschuiven, omvallen of kantelen zoveel mogelijk wordt voorkomen — verankering dus waar dat nodig is. Is zij onderhevig aan invloeden die tot gevaarlijke verslechtering kunnen leiden, dan schrijft artikel 7.4a keuring door een deskundige voor, zo dikwijls als voor de goede staat noodzakelijk is; het artikel noemt geen vaste termijn. Dat de maximale belasting per legbord zichtbaar is aangegeven en wordt nageleefd, staat niet in het Arbobesluit maar volgt uit de montagevoorschriften van de leverancier; wij raden het nadrukkelijk aan. De verbindingswegen op de arbeidsplaats moeten volgens artikel 3.14 op eenvoudige wijze, veilig en overeenkomstig hun bestemming bruikbaar blijven; houd de gangpaden tussen de stellingen daarom vrij van opslag. De Europese norm EN 15635 beschrijft gebruik en onderhoud van magazijnstellingen; het is een technische referentie, geen wettelijke verplichting.

In België is een stelling in een werkplaats, winkel of magazijn met werknemers een arbeidsmiddel. De Codex over het welzijn op het werk, Boek IV, Titel 2, de omzetting in Belgisch recht van Richtlijn 2009/104/EG, eist dat het arbeidsmiddel geschikt is voor het uit te voeren werk (art. IV.2-1), dat de werknemers over gebruiksaanwijzingen beschikken (art. IV.2-5), dat een adequaat onderhoud het in orde houdt (art. IV.2-13) en dat het na de installatie en vóór de eerste ingebruikneming wordt gecontroleerd (art. IV.2-14). De wet van 4 augustus 1996 legt daarbij de algemene preventiebeginselen op (art. 5, § 1). De maximale belasting die de fabrikant opgeeft, blijft zichtbaar en wordt nageleefd. Artikel IV.2-14 legt daarnaast periodieke controles op, en bijzondere controles telkens na een ongeval of een ombouw, waarvan de resultaten schriftelijk worden vastgelegd en ter beschikking gehouden van de met het toezicht belaste ambtenaar.

Boek III, Titel 1 voegt eraan toe dat het opslaan de stabiliteit moet verzekeren (art. III.1-29), dat vloeren vast, stabiel en slipvrij zijn (art. III.1-8) en dat de wegen worden bemeten volgens het aantal gebruikers (art. III.1-22). De norm EN 15635 is de technische referentie, geen wettelijke verplichting.

In Nederland valt een palletstelling in een magazijn met heftruckverkeer onder de Arbowet en het Arbobesluit (de Nederlandse uitwerking van Richtlijn 2009/104/EG): de stelling is een arbeidsmiddel, de werkgever neemt de risico’s op in de RI&E (artikel 5 Arbowet) en plaatst en bevestigt haar zo dat omvallen of kantelen wordt voorkomen (artikel 7.4 Arbobesluit). Omdat haar veiligheid van de installatie afhangt, eist artikel 7.4a Arbobesluit een keuring door een deskundige na installatie en vóór het eerste gebruik, na elke verplaatsing en daarna zo vaak als nodig, met schriftelijk bewijs op de arbeidsplaats. Verankering aan de vloer is bij dit product voorgeschreven door het ontwerp en de montagehandleiding van de leverancier; EN 15635, de Europese norm voor gebruik en onderhoud van magazijnstellingen, is daarbij een technische referentie en geen wettelijke verplichting. De Arbocatalogus Magazijnstellingen van de sector Handel groeit werkt dat uit: stellingen vastgezet aan de vloer, de maximale stellinglast aangegeven op een belastingsplaat, jaarlijkse keuring door een aangewezen deskundige, minimaal ieder kwartaal een controle door een aangewezen medewerker en aanrijdbeveiliging op de hoeken en bij doorgangen. NEN wees er in 2022, bij de aanvulling A1:2022 op EN 15512, op dat magazijnstellingen hoger dan 3 meter in Nederland — anders dan in de overige lidstaten — aan de Nederlandse bouwregelgeving moeten voldoen; die eis raakt het ontwerp en de inrichting van uw pand, dus toets uw situatie aan de bouwregelgeving die op dat moment geldt.

In België is een palletstelling in een magazijn met heftruckverkeer een arbeidsmiddel in de zin van de Codex over het welzijn op het werk, Boek IV, Titel 2 (omzetting van Richtlijn 2009/104/EG): ze moet geschikt zijn voor het uit te voeren werk (art. IV.2-1), na de installatie en vóór de eerste ingebruikneming worden gecontroleerd, en onderworpen worden aan periodieke controles en aan een bijzondere controle na elke aanrijding of elk ongeval, waarvan de resultaten schriftelijk worden vastgelegd (art. IV.2-14). Het inspectie-instrument ‘Magazijnopslag’ van de FOD Werkgelegenheid maakt concreet wat de inspectie nagaat: de rekken zijn verankerd in de vloer; het maximaal draaggewicht is aangeduid op het rek en duidelijk geafficheerd voor het magazijnpersoneel; de verticale kolommen zijn beschermd tegen aanrijding met beschermingen van minstens 400 mm hoog, die na beschadiging vervangen worden; visuele inspecties gebeuren periodiek, met wekelijks als richtwaarde; en de rekken worden minstens jaarlijks door een specialist geïnspecteerd, met een verslag. Waar voertuigen rijden blijft er een veilige afstand voor de voetgangers (art. III.1-22). De norm EN 15635 is de technische referentie, geen wettelijke verplichting: de frequenties die ze geeft zijn richtwaarden.

In Nederland is een entresolvloer of tussenverdieping in de eerste plaats een bouwwerk in de zin van de Omgevingswet. Het plaatsen kent twee toetsen (de knip): de technische bouwactiviteit aan het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en de omgevingsplanactiviteit aan het omgevingsplan (artikel 5.1 Omgevingswet). Een omgevingsvergunning is nodig zodra het gebouw een verblijfsgebied op de tweede bouwlaag krijgt (artikel 2.25 Bbl); verbouw zonder wijziging van draagconstructie of brandcompartimentering is vergunningvrij (artikel 2.27, eerste lid, Bbl); de aparte vrijstelling voor magazijnstellingen geldt alleen tot 8,5 m, staand op de vloer en zonder verdiepingsvloer of loopbrug (artikel 2.27, tweede lid, onder f, Bbl). De gemeente beoordeelt uw geval; zie het stappenplan van het Informatiepunt Leefomgeving.

De constructie wordt berekend volgens NEN-EN 1990, NEN-EN 1991 en voor staal NEN-EN 1993 (artikelen 4.11-4.14 Bbl; bij verbouw NEN 8700, artikel 5.9); wie bouwt, moet aan die regels voldoen (artikel 4.3 Bbl). Blijvend verwerkte stalen bouwdelen dragen CE-markering onder de Europese verordening bouwproducten, voor staalconstructies volgens EN 1090 (artikelen 2.13 en 2.14 Bbl). Vloerafscheiding, vaste trap, brandcompartimentering en vluchtroutes staan in de paragrafen 4.2.3, 4.2.4, 4.2.8 en 4.2.10 Bbl.

In een bedrijfspand geldt daarnaast het Arbobesluit: de werkgever neemt de risico’s op in de RI&E (artikel 5 Arbowet), richt de arbeidsplaats in tegen instorten en omvallen (artikel 3.3), plaatst bij valgevaar (in elk geval vanaf 2,5 meter) hekwerken of leuningen tot ten minste 1 meter boven het werkvlak (artikel 3.16 Arbobesluit) en houdt vluchtwegen vrij (artikelen 3.6 en 3.7).

Ons advies: vraag de gemeente vooraf naar de vergunningplicht, laat berekening en tekeningen door een constructeur ondertekenen, hang op iedere verdieping een belastingsplaat, houd de balustrade intact en belast de vloer nooit boven de berekende waarde.

In België is een entresolvloer of opslagplatform dat aan het gebouw wordt bevestigd een bouwwerk in de zin van het ruimtelijkeordeningsrecht. Ruimtelijke ordening is een gewestelijke bevoegdheid: een vaste inrichting plaatsen die in de grond of aan het gebouw is verankerd, of de dragende structuur verbouwen, vereist een omgevingsvergunning in Vlaanderen (VCRO, art. 4.2.1); binnenverbouwingen zijn er vrijgesteld van vergunning, bij stabiliteitswerken enkel als een architect wordt aangesteld (besluit van 16 juli 2010, art. 3.1, 4°); en een stedenbouwkundige vergunning in Wallonië (CoDT, art. D.IV.4, 1° en 5°) en in Brussel (BWRO, art. 98, § 1, 1° en 2°).

Een architect maakt de plannen op en controleert de werken waarvoor een bouwtoelating vereist is (wet van 20 februari 1939, art. 4); de berekening volgt de Eurocodes (NBN EN 1990 tot 1999) met hun Belgische nationale bijlagen (ANB). Stalen onderdelen die blijvend in het bouwwerk worden verwerkt, zijn bouwproducten (Verordening (EU) 2024/3110, art. 3) met prestatieverklaring en CE-markering (art. 17); de uitvoeringsnorm voor staalconstructies is de EN 1090.

Op het werk eist de Codex over het welzijn op het werk, Boek III, Titel 1 een aangepaste stabiliteit en stevigheid (art. III.1-4) en leuningen op trappen, gaanderijen en platformen (art. III.1-11); de wet van 4 augustus 1996 legt de evaluatie van de risico's op (art. 5, § 1). Titel 3 vereist vrijgehouden evacuatiewegen (art. III.3-11) en dragende elementen die bij brand gedurende een bepaalde tijd stabiel blijven (art. III.3-20).

Ons advies: berekeningsnota ondertekend door de architect of de stabiliteitsingenieur, vergunning nagevraagd bij de gemeente, toelaatbare belasting aangeduid op elk niveau, leuning langs elke rand, nooit meer dan de berekende belasting.